De juiste timing van antibiotica

Waarom spreiding van antibiotica cruciaal is

Het succes van een antibioticabehandeling hangt niet enkel af van de juiste keuze van het geneesmiddel, maar ook van de manier waarop het wordt toegediend. Antibiotica zijn het meest effectief wanneer hun concentratie in het lichaam voldoende hoog én voldoende tijd stabiel blijft.

 

Te lange pauzes tussen innamemomenten zorgen voor schommelingen in de concentratie, waardoor bacteriën de kans krijgen zich te herstellen of resistentie te ontwikkelen.

Tijdafhankelijke antibiotica (zoals amoxicilline, piperacilline/tazobactam, meropenem, …): het effect hangt af van de duur dat de plasmaconcentratie boven een noodzakelijke concentratie blijft (= MIC, Minimaal Inhiberende Concentratie). Regelmatige toediening is hier dus essentieel, zowel voor intraveneuze als voor orale toedieningen.

Concentratieafhankelijke antibiotica (zoals gentamicine en amikacine): bereiken van een hoge piekconcentratie is belangrijk, maar ook hier geldt dat te lange intervallen de effectiviteit kunnen ondermijnen.

Onregelmatige toediening kan leiden tot suboptimale concentratie, therapiefalen en verhoogde kans op resistentie.

Spreid dus de toedieningen zo regelmatig mogelijk, zoals in het voorbeeld hieronder.

Antibiotica met de hoofdmaaltijd?

Er is geen algemene regel dat alle antibiotica met voedsel moeten worden ingenomen.

Sommige antibiotica werken beter en/of zorgen voor minder maaglast als ze met voedsel worden ingenomen. Maar dit betekent niet dat dit voedsel een hoofdmaaltijd moet zijn, dit kan bijvoorbeeld ook een snack zijn. Inname met de hoofdmaaltijd zorgt immers voor een slechte spreiding over de dag.

Andere antibiotica worden beter zonder voeding ingenomen.

Voor gerichte info per antibioticum kan je terecht op steekkaart_eerste_uitgifte_informatie.pdf (of volg je lokale antibioticaschema’s)¹.

Rol van zorgverleners

Artsen, verpleegkundigen en apothekers hebben een sleutelrol bij het informeren van patiënten over het belang van spreiding. Ze waken mee over het correcte toedieningsschema waarbij de toedieningsmomenten maximaal gespreid zijn. Therapietrouw kan aanzienlijk verbeterd worden via herinneringssystemen vb alarm, pillendoos, gratis app (vb MyTherapy, Medapp).

Conclusie

Correct gespreide toedieningen zijn een eenvoudige maar krachtige manier om de effectiviteit van antibiotica te maximaliseren en resistentie te beperken. Elke zorgverlener heeft een rol om antibiotica ook in de toekomst werkzaam te houden.

Samen zorgen we voor een beter antibioticabeleid.

De campagne is een initiatief van HOST en de antibioticabeleidsgroepen van AZ Oudenaarde, AZ St Lucas Gent en UZ Gent.

Bronnen:

  1. Steekkaart ‑ Eerste uitgifte informatie – Antibiotica en antimicrobiële stoffen
    Belgisch Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie (BCFI) / overlegorganen Gezondheid België, versie 2021.