Wanneer is GEEN urinestaal aangewezen?

Enkel troebele, stinkende, vlokkerige, geconcentreerde urine of louter toenemende inflammatie worden als niet correcte klinische tekenen beschouwd.

Bij ouderen mag delier, (verhoogde) onrust, macroscopische hematurie en algemene malaise niet zonder meer als symptoom van een urineweginfectie worden beschouwd: wanneer deze symptomen zich voordoen, moet nader onderzoek worden uitgevoerd en moeten andere oorzaken worden uitgesloten.

Uitzonderingen en dus wel screenen zonder symptomen

• minstens 1 maal vroeg in de zwangerschap
• vóór elke urologische ingreep waarbij mucosabloeding verwacht worden (min. 48-72 uur voor de ingreep)

Disclaimer: De interpretatie hangt af van de volledige klinische context, de leeftijd, eventuele katheterisatie en andere risicofactoren. Dit zijn geen absolute uitsluitingsregels. Bij klinische achteruitgang, alarmsymptomen of bijzondere patiëntengroepen is verdere beoordeling nodig.

Een urinestaal zonder duidelijke aanleiding heeft grotere gevolgen dan je denkt

Waarom teveel urinestalen afnemen nadelig kan zijn

Bacteriën in de urine betekenen niet automatisch dat iemand een urineweginfectie heeft. Zonder passende klachten kan het gaan om bacteriën die geen behandeling nodig hebben. Ook niet alle afwijkende tekenen passen bij een urineweginfectie. Troebele, sterk ruikende, vlokkerige of geconcentreerde urine is op zichzelf onvoldoende aanwijzing voor een urineweginfectie. Het uitzicht of de geur kan onder meer samenhangen met geconcentreerde urine en bijvoorbeeld wijzen op dehydratatie.

Een onnodig urinestaal kan zo leiden tot een onnodige diagnose, antibioticabehandelingen en dus onnodige kosten. Antibiotica kunnen bijwerkingen geven en dragen bij aan antibioticaresistentie. Daarom is het belangrijk om een urinestaal alleen af te nemen als daar een goede reden voor is, en de uitslag altijd samen met de klachten te beoordelen.

Bij de meeste mensen zonder urinewegklachten wordt behandeling van bacteriën in de urine afgeraden. Er zijn uitzonderingen, zoals tijdens de zwangerschap en vóór bepaalde urologische ingrepen.

Hoe neem je een urinestaal correct af?

Neem, indien aangewezen, het staal vóór de eerste dosis antibiotica af, zonder noodzakelijke behandeling bij een ernstig zieke patiënt uit te stellen.

1.Kies het juiste staal

• • midstream: laat de patiënt eerst wat plassen, neem dan een urinestaal van de middenstroom, laat de patiënt daarna verder plassen
  • urine via de verblijfskatheter: neem een staal via de afnamepoort (niet uit de opvangzak)
  • eenmalige katheterisatie
  • blaaspunctie

2. Voorkom contaminatie

Geef duidelijke instructies aan de patiënt.

Vang de urine op in een steriel recipiënt volgens de voorgeschreven techniek zoals vermeld in de lokale richtlijnen van uw ziekenhuis..

Vermeld de afnamemethode en relevante klinische informatie.

3. Verwerk het staal correct

Label het staal correct.

Verstuur het tijdig en volg de bewaarvoorschriften van het eigen laboratorium.

Bronnen

• Coffey KC et al. Diagnostic Stewardship for Urine Cultures. 2024. PubMed pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Nicolle LE et al. Clinical Practice Guideline for the Management of Asymptomatic Bacteriuria: 2019 Update by the IDSA. PubMed

• European Association Urology 2026 guidelines. https://uroweb.org/guidelines/urological-infections